آرشیو مرداد ماه 1397

عيد قربان بزرگ ترين روز حج محسوب مي شود؛ چنان كه از امام صادق(عليه السلام) نقل است كه در جواب معاويه بن عمار كه از ايشان درباره «يَوْمَ الْحَجِّ اْلأَكبَرِ»(1) پرسيدند، فرموند: «آن، روز عيدِ قربان است.»(2) از آن جهت مي توان گفت عيد قربان تجلي توحيد بوده و نمادي از تجلي انسجام اسلامي در ايام حج است.

قربان؛ عيد همه مسلمين

عيد قربان يكي از اعياد مهم مسلمين است كه برخلاف بسياري از اعياد، مورد اختلاف نيست؛ چراكه همه فرق مسلمين اين روز را عيد محسوب مي كنند؛ لذا در دعاي مخصوص قنوت نماز عيد مي خوانيم: «اللهم اني اسألك بحق هذا اليوم الذي جعلته للمسلمين عيدا و لمحمد صلي الله عليه و آله ذخرا و شرفا و كرامة و مزيدا...؛ بارالها! به حق اين روزي كه آن را براي مسلمانان عيد و براي محمد(صلي الله عليه واله) ذخيره و شرافت و كرامت و فضيلت قراردادي...» و بدين گونه عيد را فقط مخصوص مؤمنين ندانسته، همه مسلمين را در آن سهيم مي دانيم و اعتقاد داريم اين گردهمايي عظيم رهيافتي براي رسيدن به اعتصام به حبل الله(3) است كه يكي از مهم ترين دستورات اجتماعي اسلام است.

بنا بر اين با توجه به مباحث مطرح شده، مناسك حج كه در اوج عظمت آن عيد قربان قرار دارد، علاوه بر رسيدن به توحيد عاملي است مؤثر براي نيل به انسجام و همبستگي هر چه بيشتر مسلمانان. لذا بزرگان ديني ما به اين مسأله بارها تأكيد كرده اند كه بهترين عمل در اين روز برائت از مشركين و شياطين حقيقي عالم است و اين مهم ميسر نمي شود مگر با انسجام و همدلي تمامي مسلمين با هر فكر و عقيده و مسلكي كه باشند.

قرباني، نماد وارستگي و مساوات

حجاج در ادامه اعمال روز عيد با كوله باري از عقيده و جهاد، رو به سنّت قرباني مي آورند و آن را به پيشگاه پروردگار هديه مي كنند و به دستور الهي جامه عمل مي پوشانند كه فرمود: «فـَمَنْ تَمَتَّعَ بِالعُمْرة اِلَي الحَجِّ فـََمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ.»

(4) آن كسي كه به قربانگاه مي رود و گوسفندي را ذبح مي كند، در حقيقت با حركتي نمادين عزم از ميان بردن هوس ها و وابستگي هايش را مي كند و آماده ايثار و فداكاري مي شود. اين عمل را از آن جهت كه عبادت و وسيله تقرّب به خداست، قربان گويند.(5) چنان كه امام سجاد(عليه السلام) ضمن پرسشي از شبلي پرسيدند: «آيا به هنگام سربريدن قرباني، نيت كردي كه با تمسك به حقيقت تقوي و ورع حلقوم طمع را قطع كني ... »(6)

بخشش و قرباني و تقسيم آن در ميان مردم بويژه تنگ دستان به معناي دستگيري و تعاون است. وقتي حاجي در روز عيد به شكرانه انجام مناسك حج، موظف مي شود تا حيواني سالم و كامل را بكشد و گوشت آن را به نيازمندان بدهد، اين عمل خود عامل نزديك شدن به خدا مي گردد و انسان را مشمول عنايت الهي مي سازد و هم بر حسب مصرف، عامل ايجاد محبّت بين انسان و افراد جامعه مي شود. اين گونه است كه بين مسلمانان رابطه اي صميمي به وجود مي آيد كه خود يكي از عوامل و زمينه هاي انسجام است و بدين صورت تعاون و همبستگي اجتماعي در اعمال خير و نيكوكاري در ميان مردمان افزايش مي يابد. از طرف ديگر، اگر تقسيم قرباني صحيح انجام گيرد، ميليون ها گرسنه سير مي شوند و بدينوسيله بين غني و فقير، ارتباط برقرار مي گردد. اين همان انسجام و همدلي مورد توجه شارع است.

از ديگر نمادهاي قرباني «مساوات » است؛ به طوري كه تقسيم گوشت قرباني به سه قسمت و استفاده شخص حاجي از آن(7) شاهد گويايي بر اين مساوات است. و در اين صورت يكي از مصاديق تفرقه (امتيازاتي كه انسان براي خود قائل شده است) از بين مي رود و همه به اين قول پيامبر اعظم(صلي الله عليه واله) رجوع مي كنند كه درخطبه حجةالوداع فرمود: «مردم! پروردگار همه شما يكي است و پدر همه شما يكي است؛ همه از آدم هستيد و آدم از خاك است؛ عرب را بر عجم فضيلتي نيست، مگر به تقوا.»(8) اين عمل در حجّ، عدالت اجتماعي اسلام را منعكس مي كند و خود عاملي است بر انسجام و اتحاد بين همه مسلمين جهان.

______________

1- توبه : ۳

2- كافي، ج،۴ ص۲۹۰

3- «واعتَصِموا بِحَبلِ اللّهِ جَميعـًا و لاتَفَرَّقوا؛ و همگي به ريسمان خدا [قرآن و اسلام، و هر گونه وسيله وحدت]، چنگ زنيد، و پراكنده نشويد!» آل عمران۱۰۳‎/

4- «و حج و عمره را براي خدا به اتمام رسانيد و اگر محصور شديد [و موانعي مانند ترس از دشمن يا بيماري اجازه نداد كه پس از احرام بستن، حج را كامل كنيد] پس آنچه از قرباني فراهم است [ذبح كنيد و از احرام خارج شويد.].» بقره‎/ ۱۹۶

5- مجمع البحرين، كلمه قرب، ج،۲ ص۴۸۰

6- مستدرك الوسائل ج،۱۰ ص۱۷۱.

7- فَِاذا وَجَبَتْ جُنُوبُها فكلُوا مِنْها وَ اَطْعِمُوا القانِعَ وَ المُعْتَرَّ ؛ حج‎/ ۳۶

8- ابن سعبه، تحف العقول، بيروت: مؤسسة الاعلمي، ۱۳۹۴ ق، ص ،۳۰ ضمن خطبه حجةالوداع

منبع:tebyan.net

ذي الحجه؛ روز عيد قربان

روز عيد قربان

روز دهم ماه ذي الحجه مصادف با عيد قربان از گراميترين عيدهاي مسلمانان است.

در تعاليم ديني چهار روز است كه به عنوان عيد تعيين گشته است كه عبارتند از: عيد فطر، عيد قربان، عيد غدير و روز جمعه. در اين ميان عيد قربان يكي از اعياد مهم و بزرگ مسلمين به شمار مي رود به نحوي كه برخلاف بسياري از اعياد، مورد اختلاف نبوده و همه فِرَق مسلمين اين روز را عيد محسوب مي كنند.

مراسم عيد قربان
برگزار كردن مراسم قرباني در اين عيد بر همه افرادي كه بر اساس فقه اسلامي قرباني نمودن واجب و الزامي است و مسلمانان در سراسر جهان در اين روز، گوسفند، گاو يا شتري را قرباني كرده و گوشت آنرا بين همسايگان و مستمندان تقسيم مي‌كنند.

حاجيان در روز عيد قربان پس از به پايان رساندن مناسك حج، در منا حيواني را ذبح مي‌كنند و پس از قرباني آنچه بر آنان در حال احرام، حرام شده بود - مانند نگاه كردن در آينه، گرفتن ناخن و شانه زدن مو ، حلال مي‌گردد و با توجه به اينكه حج، يكي از عبادتهاي بسيار مهم در اسلام است، توانايي به انجام رساندن آن نيز براي هر مسلماني بسيار شادي آور است، در نتيجه، روزي كه پس از انجام وظايف سنگين حج، به عنوان جايزه الهي و اتمام احرام پيش مي‌آيد را عيد مي‌دانند.

فلسفه قرباني كردن در عيد قربان
از جمله آموزه هاي اسلام براي تكامل و رشد انسان ها، ايثار از جان و مال در راه خداوند يگانه مي باشد؛ به اين معنا كه انسان، همه دارايي ها و امكاناتش را امانتي الهي بداند كه بايد در طريق بندگي هزينه كند. قرباني كردن نيز نمادي از قطع دلبستگي و وابستگي ها و جلوه اي از ايثار مال و جان در راه محبوب واقعي و رضاي خداوند متعال مي باشد. البته آنچه كه از قرباني كردن و رسيدن به مقام قرب الهي به وسيله ذبح گوسفند، لحاظ شده است قطع علقه هاي روحي و مالي است كه باعث تقواي قلب و طهارت نفس مي گردد.

خداوند متعال اصل  قرباني كردن را از شعائر الله دانسته و آن را نشانه ي بزرگداشت و سپاس گزاري مؤمنان بر نعمت هدايت معرفي كرده و قرباني كننده را در گروه و خيل محسنين و نيكوكاران داخل كرده است. در قرآن كريم آمده است: «وقتي شما قرباني مي كنيد آنچه كه متعلق به خدا است، تقواي شماست نه گوشت و پوست قرباني» بنابراين در قرباني كردن هر چند ظاهر كار سر بريدن است؛ اما واقعيت قضيه نهايت تسليم، سرسپردگي، عشق و علاقه بنده به مولاي خود است؛ و در واقع قرباني كردن نمادي از قرباني كردن هواهاي نفساني و ذبح نفس اماره و نوعي جهاد با نفس در جهت زدودن تعلقات و وابستگي هاي دنيوي و مادي و رهايي از زندان مال پرستي و دنياطلبي است.

حاجيان در روز عيد قربان پس از به پايان رساندن مناسك حج، در منا حيواني را ذبح مي‌كنند

تاريخچه قرباني كردن در اسلام

در روايات مختلف دين اسلام آمده‌است كه ابراهيم پيامبر در سن بالا داراي فرزندي شد كه او را اسماعيل نام نهاد و برايش بسيار عزيز و گرامي بود. اما مدتها بعد، هنگامي كه اسماعيل به سنين نوجواني رسيده بود، فرماني الهي بدين گونه در خواب به ابراهيم نازل شد:

چون شب هشتم ذي الحجه (يوم الترويه) فرا رسيد، حضرت ابراهيم بعد از انجام وظائف عبادي، سر بر بالين استراحت نهاد و در خواب به او ندا شد: «اي خليل گر تشنه ي وصال مائي برخيز و با كارد تيز فرزند دلبند خود را قرباني كن!» ابراهيم از هيبت اين خطاب بيدار شده و با خود گفت آيا اين امر رحماني است يا وسوسه شيطاني؟

شب عرفه نيز همان خواب را ديد و در شب نحر(عيد قربان) نيز همين خواب را ديد و يقين او زياد شد و صبح روز عيد قربان ابراهيم خليل با همسرش هاجر وداع كرده و با اسماعيل از خانه به سوي منا روي نهادند. وقتي به منا رسيدند، جريان خواب خود را به فرزندش بازگو كرد و اسماعيل در واكنش به اين سخن پدر چنين گفت: اي پدر بزرگوار من اگر هزار جان داشتم، همه را به فرمان الهي قربان مي‌كردم و تسليم امر الهي مي‌شدم.

ابراهيم چون در منا به جمره اول رسيد، شيطان آمد كه او را تعرض كند، هفت سنگ به سوي او انداخت و در جمره دوم و سوم هم هفت سنگ پرتاب كرد. اين رمي جمرات ثلث از جمله مناسك حج شد. پس هنگامي كه پدر و پسر حكم خدا را گردن نهادند، ابراهيم پيشاني پسر را بر زمين نهاد و تيغ تيز بر حلق او گذارد اما ذره‌اي از پوست و گوشت و رگ او بريده نشد و سرانجام از طرف حق سبحانه و تعالي ندا آمد كه عمل ابراهيم مقبول درگاه ما شد و آنرا پسنديديم.

اعمال روز عيد قربان
برخي از اعمال روز عيد قربان عبارتتند از:
1- غسل كردن

2- خواندن نماز عيد قربان

3- دعا: خواندن دعاهائي كه وارد شده پيش از نماز عيد و بعد از آن از جمله دعاي ندبه و دعاي چهل و ششم و دعاي چهل و هشتم صحيفه سجاديه.

4- تكبير
خواندن تكبيرات براي كسي كه در منا باشد بعد از پانزده نماز كه اولش نماز ظهر روز عيد است و آخرش نماز صبح روز سيزدهم است. و كساني كه در ساير شهرها هستند نيز بعد از ده نماز از ظهر روز عيد تا صبح دوازدهم اين تكبيرات را بگويند. كه اين تكبيرات بنا بر روايت صحيح در اصول كافي از اين قرار است:

اللهُ اَكْبَرُ اللهُ اَكْبَرُ لا اِلهَ اِلا اللهُ وَاللهُ اَكْبَرُ اللهُ اَكْبَرُ اللهُ اَكْبَرُ و لِلّه الْحَمْدُ اللّهُ اَكْبَرُ عَلي ما هَدانا اَللّهُ اَكْبَرُ عَلي ما رَزَقَنا مِنْ بَهيمَةِ الاْنْعامِ وَالْحَمْدُلِلّهِ عَلي ما اَبْلانا.
خدا بزرگتر از توصيف است، معبودي جز خدا نيست و خدا بزرگتر است، و ستايش خاص خدا است خدا بزرگتر است بر آنچه ما را راهنمائي كرد خدا بزرگتر است بر آنچه روزي ما كرد از چهارپايان انعام (شتر و گاو و گوسفند) و ستايش خاص خدا است براي آنكه آزمود ما را.
و مستحب است كه به مقداري كه توانايي است اين تكبيرات بعد از نمازها تكرار شود.

5- قرباني كردن
يكي از اعمال اين عيد بزرگ كه  سنت  مؤكد نيز مي باشد قرباني كردن است كه مختص به حاجيان نبوده بلكه همه مسلمانان بسته به استطاعت مالي خويش مي توانند قرباني كنند.

گردآوري : بخش فرهنگ و هنر بيتوته

منابع :

fa.wikipedia.org

hawzah.net

wikifeqh.ir



پيوند آسماني و مبارك حضرت علي (ع) و فاطمه زهرا (س) را در تقويم رسمي ايران روز ازدواج ناميده‌اند.

روز ازدواج چه روزي است؟

اولين روز از ماه ذي‌الحجه كه داراي دو عيد مبارك قربان و غدير نيز است سالروز ازدواج زيباترين پيوند آسماني در جهان اسلام مي‌باشد كه نمونه تكرار نشدني در تاريخ مي‌باشد. در اين روز فرخنده، حضرت علي (ع) با برترين بانوي جهان پيمان عشق بست و خدا، والاترين فرستاده خويش را بر اين پيمان گواه گرفت. بركت ازدواج حضرت علي و حضرت زهرا، عمري به گستردگي آفتاب دارد، هم‏چنان كه ياد و نام آن در تاريخ براي هميشه ماندگار شد. اين روز مبارك و خجسته به عنوان روز ازدواج نامگذاري شده است و روزي مبارك براي همه نوگاماني است كه دل به زندگي فاطمي داده‌اند تا شادي خود را با خاطره هميشه روشن آن روز مبارك، پيوند زنند. ازدواج حضرت علي(ع) با حضرت فاطمه (س) به فرمان خداوند، از امتيازاتي است كه رسول اكرم (ص) بر آن مباهات مي‌كردند. در اين پيوند پر ميمنت، فرشتگان آسمان در سرور و شادماني و بهشتيان به زينت و زيور آراسته شده بودند.

اين روز در تقويم رسمي امسال مصادف با 22 مرداد ماه ۱۳۹7 مي‌باشد.

ازدواج حضرت علي (ع) و حضرت زهرا (س)

هنگامي كه حضرت علي عليه السلام براي خواستگاري فاطمه عليهاالسلام رفت، پيامبر در خانه ام سلمه بود. حضرت علي عليه السلام در زد. ام سلمه پرسيد:كيست؟ قبل از پاسخ خواستگار، پيامبر دستور داد:«در را باز كن و بگو داخل شود. كسي پشت در است كه محبوب خدا و رسول است». حضرت علي عليه السلام وارد شد، سلام كرد و در حضور رسول خدا صلي الله عليه و آله نشست. چشمان خود را بر زمين دوخت. شرم از پيامبر (ص) مانع گفتن خواسته اش مي شد. پيامبر(ص) كه خود حضرت علي (ع) را بزرگ كرده و از روحيات او باخبر است، سكوت را شكست و فرمود:«مي‌بينم براي حاجتي اينجا آمده‌اي. خواسته‌ات را بر زبان آور و آنچه در دل داري بازگو كه خواسته‌ات پيش من پذيرفته است».

حضرت علي (ع) با سخناني شيرين خواسته‌اش را چنين بازگو كرد:«پدر و مادرم فداي شما، وقتي خردسال بودم مرا از عمويتان ابوطالب و فاطمه بنت اسد گرفتيد. با غذاي خود و به اخلاق و منش خود بزرگم كرديد. نيكي و دلسوزي شما درباره من از پدر و مادرم بيشتر و بهتر بود. تربيت و هدايتم به دست شما بوده و شما اي رسول خدا به خدا سوگند ذخيره دنيا و آخرتم مي‌باشيد. اي رسول خدا! اكنون كه بزرگ شده‌ام، دوست دارم خانه و همسري داشته باشم تا در سايه انس با او، آرامش يابم. آمده‌ام تا دخترتان فاطمه را از شما خواستگاري كنم. آيا مرا مي ‌پذيريد؟» چهره پيامبر چون گل شكفته شد. گويا انتظار اين لحظه را مي‌كشيد. خوشحال شد، ولي جواب قطعي را برعهده حضرت فاطمه (س) گذاشت.

پس از انجام خواستگاري و مراسم عقد وقت آن رسيد كه حضرت علي عليه السلام براي همسر گرامي خود اثاثي تهيه كند و زندگي مشترك خود را با دختر پيامبر (ص) آغاز كند. در آن زمان تمام دارايي حضرت علي عليه السلام منحصر به شمشير و زرهي بود كه مي‌توانست به وسيله آن‌ها در راه خدا جهاد كند و شتري نيز داشت كه با آن در باغستان‌هاي مدينه كار مي‌كرد و خود را از ميهماني انصار بي نياز مي‌ساخت. پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله پذيرفت كه حضرت علي عليه السلام زره خود را بفروشد و به عنوان جزيي از مهريه فاطمه سلام الله عليها در اختيار پيامبر بگذارد.

زره به چهارصد درهم به فروش رفت. پيامبر قدري از آن را در اختيار بلال گذاشت تا براي حضرت زهرا (س) عطر بخرد و باقيمانده را به عمار ياسر و گروهي از ياران خود داد تا براي فاطمه (س) و علي (ع) لوازم منزل تهيه كنند. از صورت جهيزيه حضرت زهرا سلام الله عليها مي‌توان به وضع زندگي بانوي بزرگوار اسلام به خوبي پي برد.

پيش از حضرت علي عليه السلام افرادي مانند ابوبكر و عمر آمادگي خود را براي ازدواج با دختر پيامبر (ص) اعلام كرده بودند و هر دو از پيامبر (ص) يك پاسخ شنيده بودند و آن اين كه درباره ازدواج حضرت زهرا (س) منتظر وحي الهي است.

همسرداري فاطمه زهرا (س)

سراسر زندگي مشترك امام علي عليه السلام و حضرت زهرا عليهاالسلام ، سرشار از مشق‌هاي نيكوست. مقام معظم رهبري، در تحليلي زيبا، از نقش حضرت زهرا عليهاالسلام در فعاليت‌هاي تأثيرگذار همسرش چنين ياد مي‌كنند: «در طول ده سالي كه پيامبر در مدينه بود، حدود نه سال، جنگ‌هاي كوچك و بزرگي ذكر كرده‌اند (حدود شصت جنگ اتفاق افتاده)، در اغلب آنها اميرالمؤمنين هم بوده است. حالا شما ببينيد، او [حضرت زهرا عليهاالسلام ] خانمي است كه در خانه نشسته و شوهرش مرتب در جبهه است و اگر در جبهه نباشد، جبهه لنگ مي‌ماند... از لحاظ زندگي هم وضع رو به راهي ندارند... در حالي كه دخترِ رهبر است، دختر پيامبر است، يك نوع احساس مسئوليت هم مي‌كند. ببينيد انسان چه روحيه قوي‌اي بايد داشته باشد تا بتواند اين شوهر را تجهيز كند، دل او را از وسوسه اهل و عيال و گرفتاري‌هاي زندگي خالي كند، به او گرمي بدهد، بچه‌ها را به آن خوبي تربيت كند... فاطمه زهرا عليهاالسلام اين گونه خانه‌داري، شوهرداري و كدبانويي كردند و اين طور محور زندگي فاميل ماندگار در تاريخ قرار گرفتند».

گروه مذهبي ستاره

مراسم سياسي، اجتماعي و معنوي حج، علاوه بر تجلي شكوه، عزت و اتحاد مسلمانان جهان، بركات و آثار و درسهايي نيز براي پيروان مكتب حياتبخش اسلام دارد. به همين جهت، قرآن و پيشوايان معصوم عليهم السلام با تأكيد فراوان به شركت در اين مراسم سفارش مي كردند. خداوند متعال در سوره حج فرمان خود را به حضرت ابراهيم عليه السلام اين گونه بيان مي كند: «وَ اَذِّنْ فِي النّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجالاً وَ عَلي كُلِّ ضامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَميقٍ لِيَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْ...»؛⁽¹⁾ «به طور عمومي مردم را به انجام مراسم حج دعوت كن تا آنان پياده و سواره از راههاي دور دست به نزد تو آيند [و در مراسم حج شركت كنند] تا شاهد منافع [مختلف دنيوي و اخروي حج] براي خويش باشند... .»

امام صادق عليه السلام مي فرمايد: اميرمؤمنان علي عليه السلام همواره فرزندان خود را به شركت در مراسم حج توصيه مي كرد و مي فرمود: يا بَنِيَّ انْظُرُوا بَيْتَ رَبِّكُمْ فَلا يَخْلُوَنَّ مِنْكُمْ فَلا تُناظَرُوا؛⁽²⁾ فرزندانم! به خانه خدايتان توجه كنيد كه از شما خالي نماند؛ چرا كه [در اين زمينه] مهلت داده نمي شويد.»

علي عليه السلام در سخن ديگري فرمود: «اَللّه َ اللّه َ في بَيْتِ رَبِّكُمْ لاتُخَلُّوهُ ما بَقيتُمْ فَاِنَّهُ اِنْ تُرِكَ لَمْ تُناظَرُوا؛⁽³⁾ خدا را! خدا را! درباره خانه خدا در نظر بگيريد؛ تا هستيد، آنجا را خالي نگذاريد؛ زيرا اگر خالي شود، مهلت داده نمي شويد.»

با توجه به اين روايات جايگاه حج و اهميت آن در متون اسلامي به وضوح معلوم مي شود. در اين فرصت مروري كوتاه به برخي از بركات اين اجتماع مهم و مراسم معنوي وسياسي خواهيم داشت.

تبلور وحدت و همدلي

از جمله منافع و بركات حج تجلي وحدت و همدلي مسلمانان بر محور قبله اي واحد است. مسلمانان جهان از هر گروه و مليتي با هدف مشترك از شرق و غرب جهان در گرداگرد خانه خدا جمع مي شوند و با ايجاد ارتباط نزديك همديگر را بهتر مي شناسند. آنان با تشكيل جلسات آگاهي بخش به تبادل افكار و تضارب آراء خويش مي پردازند و با قرار گرفتن در صف واحد و زمزمه نغمه توحيد در كنار يكديگر، اتحاد و يگانگي و اخوت اسلامي را از نزديك احساس مي كنند.

حج گزاران مسلمان در اين عبادت دسته جمعي، وحدت و همبستگي خود را به نمايش گذاشته و با مشاركت در مناسك روح بخش آن بر اهداف مشترك خويش كه همان صفابخشيدن به روح و جسم در پرتو آيين توحيدي ابراهيمي و محمدي است، تأكيد ورزيده، عوامل نفاق و جدايي و انگيزه هاي تفرقه و تشتت را از خود دور مي كنند.

مسلمانان مشتاق در ايّام حج با شور و شوق وصف ناپذيري زير پرچم «لا اله الا اللّه » اجتماع كرده، عزت و شكوه و اقتدار آيين نجات بخش اسلام را به جهانيان عرضه مي دارند. مولوي پيام وحدت اسلامي را اين گونه سروده است:

موسم حج نفاق شكن و وحدت آفرين است و نيرومندترين عامل در تقريب بين مذاهب اسلامي است. مسلمانان از هر مذهب و فرقه اي اعم از شيعه و سنّي حج را يكي از فرائض مهم الهي مي دانند كه در آن روح برادري و برابري در كالبد مسلمانان دميده شده، نور مهر و عطوفت اسلامي جلوه گر مي گردد و بر تمامي دلهاي زنگار گرفته، نورافشاني مي كند و بذر اميد مي پاشد.

مراسم حج با پيوند دادن قلبهاي متشتت به همديگر و با رهانيدن مسلمانان درمانده در منجلاب جور و ستم مستكبران عالم، اقتدار و شكوه از دست رفته مسلمانان را بار ديگر در منظر جهانيان متبلور مي سازد.

امام صادق عليه السلام فرمود: «فَجَعَلَ فيهِ الاِْجْتِماعَ مِنَ الشَّرْقِ وَالْغَرْبِ لِيَتَعارَفُوا؛⁽⁴⁾ خداوند اجتماع [با شكوه مردمان[ شرق و غرب زمين را در مراسم حج [بر مسلمانان] مقرر كرد تا آنان همديگر را بشناسند.»

آري، كعبه محور وحدت مسلمانان و مايه قيام و قوام و نماد اتحاد و برابري و برادري است كه مهر و محبت ايماني را جلوه گر مي سازد. كعبه سمبل هماهنگي و ستون مقاومت و قيام در برابر شرك و الحاد و موجب آزادي در مقابل هر گونه بردگي و بندگي غيرحق مي باشد. قرآن مي فرمايد: «جَعَلَ اللّه ُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرامَ قِياما لِلنّاسِ»؛⁽⁵⁾ «خداوند كعبه و بيت الحرام را وسيله اي براي استواري [و سامان بخشيدن به] مردم قرار داده است.»

حج تبلور شكوه و تجلي قدرت امت رسول الله صلي الله عليه و آله است و نمايشگاه حضور هم دلان و همراهاني است كه ناهمگوني ظاهري را با همگوني نيتها و سيرتها پيوند مي زنند تا شعار وحدت را فراتر از شكلها، رنگها و معيارهاي جغرافيايي و نژادي و مذاهب گوناگون تحقق بخشيده، تعاليم آيين وحدت آفرين اسلام را ظاهر سازند.

تبليغ معارف اهل بيت عليهم السلام

موسم حج بهترين موقعيت براي تبليغ معارف الهي و رساندن پيام قرآن به مردم جهان مي باشد؛ چرا كه در آن كنگره جهاني مردم مسلمان از تمامي كشورهاي اسلامي حضور دارند و آمادگي براي شنيدن سخنان حقيقي در افراد بيشتر است. رسول خدا صلي الله عليه و آله و ائمه اطهار عليهم السلام نيز از اين فرصت به نحو شايسته اي براي تبليغ دين بهره مي گرفتند.

حضرت امام حسين عليه السلام براي تبليغ معارف الهي و اهداف قيام خود از مراسم حج و اجتماع مسلمانان بهترين بهره را برد و فلسفه حركت حماسي خود را به گوش امت اسلام رسانيد. آن گرامي در اجتماعات مهم حاجيان، سخنرانيهاي روشنگرانه و هدايت بخشي را سازماندهي كرد و براي افشاي سياستهاي شيطاني معاويه، جمعيت حاضر در سرزمين منا را كه از اقصا نقاط كشورهاي اسلامي جمع شده بودند، مورد خطاب قرار داد و فرمود: «اي مردم! سخنان مرا بشنويد و حرفهايم را بنويسيد، آن گاه كه به شهرها و قبيله هايتان باز گرديد، آنچه را كه در حق ما مي دانيد، به دوستان نزديك و افراد مورد اعتمادتان بگوييد. من خوف آن دارم كه معارف الهي فراموش شود و حق از ميان برود؛ البته خداوند نور خود را گسترش خواهد داد، گرچه كافران آن را نپسندند.»⁽⁶⁾

امام در خطابه ديگري با استفاده ازاجتماع پرشكوه حج از عموم مسلمانان براي شركت در حماسه عاشورا دعوت كرد و فرمود: «مَن كانَ باذِلاً فينا مُهْجَتَهُ وَ مُوَطِّنا عَلي لِقاءِ اللّه ِ نَفْسَهُ فَلْيَرْحَلْ مَعَنا فَاِنّي راحِلٌ مُصْبِحا اِنْ شاءَ اللّه ِ تَعالي؛⁽⁷⁾ هر كس آمادگي دارد تا در راه ما از خون خود بگذرد و جان خود را به انگيزه [شهادت و] ملاقات با پروردگار نثار كند، لازم است با ما سفر كند. من ان شاء اللّه فردا صبح حركت خواهم كرد.»

جلوه اي از جهاد اكبر

رفتن به خانه خدا و انجام اعمال حج در روح و جان افراد تأثير مي گذارد و هواهاي نفساني را در وجود انسان كنترل مي كند. در حقيقت، حج گزار در عرصه حساس جهاد اكبر قرار مي گيرد و خود را به مبارزه اي آشكار با نفس امّاره مهيا مي كند.

مسلمان حج گزار با اولين حركات خود كه با بستن احرام و پوشيدن لباس مخصوص و سر دادن نداي دلنشين توحيد آغاز مي شود، همانند رزمنده اي كه با تجهيزات لازم و ذكر رمز عمليات به اردوگاه دشمن هجوم مي برد، براي مبارزه با نفس امّاره، هواهاي شيطاني و غرور و تكبر آماده مي شود و در همان حال، عهد و پيمان بندگي با خداي عالميان مي بندد و با نه گفتن به وسوسه هاي بت نفس، شياطين را از خود نااميد مي كند و خويشتن را در پناه قدرت لايزال الهي قرار مي دهد.

حاجي با كندن لباسهاي هميشگي، خود را از گناه و معصيت جدا كرده، با پوشيدن لباس ساده احرام مرگ و معاد را براي اولين بار به ياد مي آورد و تجربه مي كند.

علي عليه السلام مي فرمايد: «وَ فَرَضَ عَلَيْكُمْ حَجَّ بَيْتِهِ الْحَرامِ الَّذي جَعَلَهُ قِبْلَةً لِلاَْنامِ يَرِدُونَهُ وُرُودَ الاَْنْعامِ وَ يَأْلَهُونَ اِلَيْهِ وُلُوهَ الْحَمامِ وَ جَعَلَهُ سُبْحانَهُ عَلامَةً لِتَواضُعِهِمْ لِعَظَمَتِهِ وَاِذْعانِهِمْ لِعِزَّتِهِ؛⁽⁸⁾ [خداوند متعال] حج خانه خود را بر شما واجب كرد؛ همان خانه اي كه آن را قبله گاه انسانها قرار داد كه همانند حيوانات تشنه به سوي آن روي مي آورند و همچون كبوتران به آنجا پناهنده مي شوند. خداي بزرگ حج خانه اش را نشانه فروتني انسانها در مقابل عظمت خداوند و اعتراف آنان به عزت پروردگار قرار داد.»

مبارزه با تبعيض نژادي

از ديگر جلوه هاي معارف الهي در مراسم حج، تبلور عدالت و مساوات در آن مكان مقدس است. خداوند متعال بدون اينكه تفاوتي بين افراد بگذارد، همه افراد توانمند را به اين مراسم دعوت مي كند و مي فرمايد: «وَ لِلّهِ عَلَي النّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ اِلَيْهِ سَبيلاً»؛⁽⁹⁾ «و براي خدا بر مردم است كه به قصد حجّ خانه اش روانه شوند؛ آنان كه توانايي عزيمت به سوي او را دارند.»

در آن مراسم سياه و سفيد، سواره و پياده، شهري و روستايي و بومي و غيربومي فرقي ندارند، همه در يك صف و در كنار هم به عبادت مشغول اند. خداوند با اشاره به اين مساوات مي فرمايد: «اَلْمَسْجِدِ الْحَرامِ الَّذي جَعَلْناهُ لِلنّاسِ سَواءً الْعاكِفُ فيهِ وَ الْبادِ»؛⁽¹⁰⁾ «مسجد الحرام را براي همه مردم برابر قرار داديم، چه كساني كه آنجا زندگي مي كنند يا از نقاط دور وارد مي شوند.»

تفاوتهاي قبيله اي و نژادي و فردي و اجتماعي نمي تواند موجب تبعيض و نابرابري در خانه خدا شود، بلكه اشراف زادگان و فقير زادگان همه در آنجا يكسان و با هم به عنوان برادران ديني و پيروان خداي واحد و رسول واحد به طواف و مناسك مي پردازند. آري، مراسم حج و كفارات و محرمات و تمام مناسك آن براي همه يكي است، همانند نماز كه نمادي از عدالت و مساوات در ميان انسانهاي مسلمان به شمار مي آيد.

رسول گرامي اسلام در اين زمينه مي فرمايد: «اِنَّ النّاسَ مِن عَهْدِ آدَمَ اِلي يَوْمِنا هذا مِثْلُ اَسْنانِ الْمُشْطِ لافَضْلَ لِلْعَرَبِيِّ عَلَي الْعَجَمِيِّ وَلا لِلاَْحْمَرِ عَلَي الأَْسْوَدِ اِلاّ بِالتَّقْوي؛⁽¹¹⁾ همه مردم از زمان آدم تا به امروز همانند دندانه هاي شانه [مساوي و برابر] هستند؛ عرب بر عجم و سرخ بر سياه برتري ندارد، مگر به تقوا.»

ضامن بقاء اسلام

وجود مكانهاي مقدس و مراكز عبادي و معنوي و زيارتي همواره در تبليغ و ثبات دين مبين اسلام نقش به سزايي داشته است. اين كانونهاي توحيد و بندگي و معرفت محور وحدت مسلمانان و ضامن بقاء اين آيين آسماني بوده و هست. در اين ميان، نقش خانه خدا و مسجدالحرام بيشتر از ساير مراكز اسلامي است؛ چرا كه همه گروههاي اسلامي بدون در نظر گرفتن گرايشهاي خاص خويش، خود را به زيارت اين كانون عبادت و مركز اسلام موظف مي دانند و همه ساله در شهر مكه خود را به زيارت خانه خدا مي رسانند. امام صادق عليه السلام در اين باره مي فرمايد: «لايَزالُ الدّينُ قائِما ما قامَتِ الْكَعْبَةُ؛⁽¹²⁾ پيوسته دين استوار خواهد بود تا زماني كه كعبه استوار است.»

بنابراين، مسلمانان براي حفظ موجوديت خود بايد با تمام وجود اين مراسم را زنده نگه دارند و ساير مراكز مقدس نيز همين نقش را دارند. اجتماع در مساجد، مشاهد مشرفه، حسينيه ها و نماز جماعت و جمعه و جلسات مذهبي همه در بقاء دين اسلام، تبليغ و نشر معارف اهل بيت عليهم السلام ، ديدار اهل ايمان، تقويت دوستي و برادري و مجالست و مؤانست و تبادل افكار و اطلاعات مؤثرند. در سيره امامان معصوم عليهم السلام نيز اهتمام به زيارت خانه خدا از جايگاه والايي برخوردار است. آنان نه تنها خود براي شركت در اين مراسم مي كوشيدند، بلكه به ياران خود نيز دستور مي دادند تا ديگران را به مراسم عظيم حج ترغيب كنند. به عنوان نمونه، علي بن يقطين يار وفادار امام كاظم عليه السلام با اشاره آن حضرت هر ساله دويست و پنجاه الي سيصد نفر را با هزينه خود به حج اعزام مي كرد و علاوه بر كسب ثواب اخروي به آن مراسم معنوي رونق بيشتري مي بخشيد.⁽¹³⁾

تجديد عهد با امام زمان عليه السلام

زائر خانه خدا در كنار انجام اعمال حج مسئوليت بيشتري احساس مي كند؛ زيرا او مي داند كه امام زمان عليه السلام در آنجا حضور دارد و حاجيان را مي بيند، ولي آنان حضرت را نمي بينند. امام ششم عليه السلام با تأكيد بر اين باور مي فرمايد: «وَ يَفْقِدُ النّاسُ اِمامَهُمْ يَشْهَدُ الْمَوْسِمَ فَيَراهُمْ وَلايَرَوْنَهُ؛⁽¹⁴⁾ [در آخر الزمان] مردم امام خود را نمي يابند. آن حضرت در موسم حج حضور مي يابد و مردم را مي بيند، ولي آنها او را [به طوري كه بشناسند] نمي بينند.»

حج گزار شايسته با داشتن اين باور نه تنها شوق و رغبت بيشتري را به انجام اعمال خالصانه حج نشان مي دهد، بلكه لحظات حضور را غنيمت مي شمارد و كمال حرمت و احترام را در پاسداشت آن مكان مقدس و حضور شايسته به جا مي آورد و با امام عصر عليه السلام تجديد عهد مي كند. نائب خاص امام زمان عليه السلام محمد بن عثمان عَمْري به حضور همه ساله امام زمان عليه السلام در مراسم حج اشاره مي كند و اين حقيقت را اين گونه ابراز مي دارد: «وَاللّه ِ اِنَّ صاحِبَ هذَا الاَْمْرِ لَيَحْضُرُ الْمَوْسِمَ كُلَّ سَنَةٍ يَرَي النّاسَ وَ يَعْرِفُهُمْ وَ يَرَوْنَهُ وَلايَعْرِفُونَهُ؛⁽¹⁵⁾ به خدا سوگند! حضرت صاحب الامر عليه السلام در موسم حج هر ساله حضور مي يابد، مردم را مي بيند و آنان را مي شناسد و مردم نيز او را مي بينند، امّا نمي شناسند.»

افزون بر حضور حضرت بقية الله عليه السلام در مراسم با شكوه حج بسياري از عارفان و اولياء الهي در آن روزهاي استثنايي به منا و عرفات و مشعر مي شتابند و در كنار آن حضرت به طواف و سعي و انجام مناسك حج و مناجات مي پردازند. اصلا شهر مكه مركز آغاز حكومت عدل مهدوي خواهد بود⁽¹⁶⁾ و شايسته است حج گزار ولايي در مركز حكومت امام زمان عليه السلام با آن گرامي تجديد پيمان كند.

1. حج/ 27 و 28.

2. همان، ج4، ص272.

3. نهج البلاغه، نامه 47.

4. علل الشرائع، ج2، ص405.

5. مائده/ 97.

6. مستدرك الوسائل، ج17، ص290.

7. لهوف، ص114.

8. نهج البلاغه، خ1.

9. آل عمران/ 97.

10. حج/ 25.

11. الاختصاص، ص341.

12. وسائل الشيعة، ج11، ص21.

13. رجال كشي، ص434.

14. معجم احاديث المهدي عليه السلام ، ج3، ص374؛ كمال الدين، ج2، ص346.

15. من لايحضره الفقيه، ج2، ص520.

16. غيبت نعماني، ص238.